içinde

Bazı Hayvanlar Dinozorları Öldüren Asteroitten Nasıl Kurtuldu?

Büyük bir asteroit Dünya’ya çarparak büyük bir felaket getirdiğinde canlıların büyük bir kısmı öldü, ama bazıları daha şanslıydı. Peki neden?

66 milyon yıl önce bir asteroit Dünya’ya çarptığında tüm canlı türlerinin neredeyse yüzde 75’ini yok etti. Peki küresel çapta ölüm ve yıkım karşısında hayatta kalanların bu darbeye dayanabilmesini sağlayan şey neydi?

Yaklaşık 66 milyon yıl önce Kretase döneminin sonunda 10 kilometre genişliğinde bir asteroit Dünya’ya çarptığında, canlı organizmaların çoğunu yok etti. Pek çok canlı anında yangınlar nedeniyle yandı veya tsunamiler nedeniyle boğuldu. Bu arada geri kalanlar, kötü koşullara ve tüm ekosistemlerin kademeli olarak çöküşüne yenik düştü. En nihayetinde tüm türlerin yaklaşık dörtte üçü yok oldu.

(İlgili: Dinozora Saldıran Bir Memelinin Nadir Fosilini İnceleyin)

Asteroit Çarpmasından Hangi Hayvanlar Hayatta Kalabildi?

Yaşamın karşılaştığı zorluk aniydi; çarpışmadan birkaç dakika sonra, küresel bir termal radyasyon darbesi Dünya yüzeyini ölümcül sıcaklıklara yükseltti. Deniz türleri güvenli bir şekilde izole edildi, ancak karada yaşayanların hayatta kalması açıklama gerektiriyor.

2004 yılında Colorado Boulder Üniversitesi’nden Douglas Robertson adlı bir araştırmacı ve meslektaşları saklanma hipotezini ortaya attılar: İlk saatlerde hayatta kalma şansı en yüksek olan hayvanlar, daha serin ortamlara kaçabilen hayvanlardı. Robertson’un daha sonraki bir makalesinde belirttiği gibi, timsahlardan kertenkelelere, kuşlara ve memelilere kadar hayatta kalan tüm türler, makul bir şekilde, sıcaktan ve ateşten yeraltına veya suya sığınabildiler.

Fosil kanıtları, radyasyona ek olarak asteroitin atmosfere tonlarca erimiş kaya da fırlattığını gösteriyor. Bu kayalar atmosferde sertleşerek ölümcül cam parçalarına dönüştü ve bunlar daha sonra Dünya’ya düşerek açıkta mahsur kalan hayvanları parçaladı.

Bu ilk engel, küçük bedenler ve tünel kazma ya da yarı suda yaşayan yaşam tarzı gibi belirli özellikleri ödüllendiriyordu. Dinozorlar çoğunlukla bu tarife uymuyordu ve pek çok uzman, dinozorların büyük çoğunluğunun o felaket günü bitmeden öldüğüne inanıyor.

Hayatta kalanlar hangi zorluklarla karşılaştı?

Hayatta kalanlara gelince, onların sorunları henüz bitmemişti. Saklanmak, uzun vadeli güvenliğin garantisi değildi. Bu canlılar, ortaya çıkar çıkmaz, kontrol edilemeyen yangınların harap ettiği ve çok geçmeden toz, is ve diğer atmosferik parçacıkların Güneş’i engellemesi sonucunda “Kış etkisi” ile örtülecek bir araziyle yüzleşmek zorunda kaldılar. Dünyadaki ormanlar küle dönmüştü ve yakın zamanda tekrar büyümeyeceklerdi.

Fotosentezin ara vermesi nedeniyle, canlı bitki maddesine bağımlı olan hayvanlar kötü bir dönemden geçiyordu. Bitkiler olmadan otçullar açlıktan ölüyor; Otçullar olmayınca etoburlar açlıktan ölüyordu.

Spesifik diyetler, elde etmek kolay olduğunda harika bir fikirdi. Ancak enerjilerini Güneş ışığından alan birincil üreticiler (bitkiler ve algler ve belirli bakteri türleri gibi diğer mikroorganizmalar) üretim yapmayı bıraktığında bu zorlu bir hale geldi.

Bu durum, telaşsız böcek yiyicilerin, leşçilerin ve tohum yiyicilerin, bitki örtüsü yavaş yavaş geri dönerken bulabildikleri kırıntıları toplayıp devam etmelerine neden oldu. Wisconsin Üniversitesi’nden paleontolog Peter Sheehan, besin zincirleri canlı biyokütle yerine döküntüye dayalı olduğundan, fotosentezin durduğu dönem için yeterli besin kaynağının mevcut olduğunu söylüyor.

Dinozorlardan Sonra Ne Geldi?

Yok oluş sonrası hikaye, memelilerin ani yükselişi oldu. Asteroit çarptığında dünyanın etrafına ince bir tabaka iridyum biriktirdi: Bu katmanın altındaki fosiller, dinozorların Dünya’nın tartışmasız hükümdarları olduğunu gösteriyor; katmanın üzerinde ortadan kayboluyorlar ve kontrolü ele almak için birkaç gösterişsiz, fareye benzeyen yaratık görülüyor.

Geleneksel, basitleştirilmiş açıklama, dinozorların tüm önemli ekolojik boşlukları doldurarak olası rakiplerini uzak tutmasıydı. En zirvedeki canlılar hâlâ hüküm sürerken, memeliler küçülmeye ve diyet olarak uzmanlaşmamaya zorlandı. (Günümüzde bu canlılar bazı bilim insanları ve gazeteciler tarafından “gölgelerde koşan” fare benzeri yaratıklar olarak tanımlanıyor)

Gerçekte, dinozor çağı boyunca birçok memeli soyu gelişti, orta boyuta ulaştı ve her türlü yeni beslenme ve davranışı edindi. Çokyumrulular (Multituberculata) adı verilen soyu tükenmiş kemirgen benzeri hayvanlar grubu, tıpkı modern keseli hayvanların ataları gibi, özellikle refah içindeydi.

Eutherianlar (Eteneliler) Neydi?

Eteneliler (doğrudan atalarımız) olarak adlandırılan bir grup organizma, aslında daha baskın güçler tarafından boyunduruk altına alınan arketipik kaçaklardı. Ancak sonuçta bu olay onlar için iyi oldu; sadece bugün gördüğümüz 6.000 farklı plasentalı memeliye dönüşme şansını elde etmekle kalmadılar, aynı zamanda dinozorların gölgesinde yaşama yetenekleri sayesinde hayatta kalabildiler.

Besin zincirinin alt sıralarında yer alan genel yiyici yaratıklar olarak eteneliler felakete hazırdı. Ortalık temizlenene kadar saklandılar, sonra bulduklarını yiyerek geçindiler. Hafiflikleri bile onların avantajınaydı: Çok fazla kaloriye ihtiyaç duymamalarının yanı sıra, küçük gövdeli türler genellikle daha kısa gebelik sürelerine sahip olur ve cinsel olgunluğa daha hızlı ulaşır, bu da onların sayılarını hızla yenilemelerine olanak tanır.

Edinburgh Üniversitesi’nden paleontolog Steve Brusatte, “Olayın ardından hayatta kalan bu cesur yaratıklar yeni bir dünya kurdular” diyor.

Neden Bazı Hayvanlar Hayatta Kalırken Bazıları Yok Oldu?

Yine de sonuç olarak neden bazı hayvanların hayatta kaldığını ve diğerlerinin öldüğünü bilmek zor. Yok oluşlar sıklıkla, yerinde bir şekilde, tüm zamanların en büyük gizemleri olarak tanımlanıyor; neyin hangi yaratığı, neden öldürdüğünü belirlemek neredeyse imkansız (neden diğer her şeyi öldürmediğinden bahsetmeye bile gerek yok).

En iyi teoriler bile bilmecelerle birlikte geliyor. Her ikisi de sucul etobur olan timsahlar neden mosasaurus’tan daha iyi durumdaydı? Neden küçük, her şeyi yiyen ve kuş olmayan dinozorlardan tek bir tanesi bile hayatta kalamadı?

Çoğu durumda hayatta kalma bir şans meselesinden başka bir şey olmayabilir. Hayvanlar aleminin bazı dallarının, canlıların geri kalanı yok olurken günümüze kadar varlığını sürdürebilme nedeni, geç Kretase döneminde bir avuç grubun her ne sebeple olursa olsun, benzersiz şekilde katlanılabilir koşullarla şans eseri hayatta kalmasıydı. Bildiğimiz kadarıyla bugün burada olmamızın tek nedeni bu.

Discover Magazine. 12 Ocak 2024.

 

Ne düşünüyorsun?

Yazar

Polonya’da İki Çocuğun Birlikte Gömüldüğü Hun Mezarı Bulundu

DNA Analizi Maya İmparatorluğu’nun Çocuk Kurban Etme Ritüellerine İlişkin Mitleri Çürüttü